محمد يار بن عرب قطغان

مقدمهء مصحح 25

مسخر البلاد ( تاريخ شيبانيان ) ( فارسى )

مردم صادق القول استماع افتاد كه در روز سيزده ديگ نقرهء خام در مطبخ آن امير خسرو احتشام ، مملو از طعام پخته مىشد . بر اين قياس اساس يراق او و امراى عراق از حد برون و از حصر افزون بود . « 1 » » به گفتهء مؤلف عالم‌آراى شاه اسماعيل ، محمد تيمور خان پس از قتل امير نجم به عبيد الله خان گفت : « اى عبيد خان اگرچه حال اين مرد را به قتل آورده‌اى ، اما خواهى ديد كه شيخ اوغلى به خون اين مرد بر سر ما و اهل تركستان چه بلا خواهد آورد . اگر او را عزّت مىداشتيم و روانهء خدمت شيخ اوغلى مىنموديم ، منتى بر او گذاشته ، در ميان صلح واقع مىشد . « 2 » » ازبكان با پيروزى در نبرد غجدوان ( 918 ه . ق ) ، بار ديگر بر ماوراء النهر و خراسان استيلا يافتند ، ولى شاه اسماعيل به مقابلهء آنان شتافت و خراسان را گرفت اما ديرى نپاييد كه در سال 930 ه ق درگذشت . پس از او شاه طهماسب ( 984 - 930 ه ق ) بر اريكهء قدرت تكيه زد . شاه طهماسب معاصر با عبيد الله خان ازبك بود كه به شدت كينهء صفويان ، شيعى مذهب را در دل مىپروراند . عبيد الله خان طى دوازده سال بارها به خراسان لشكر كشيد و خرابيهاى بسيار به بار آورد . او با سپاهيان شاه طهماسب چندين بار جنگيد كه مؤلف مسخر البلاد شرح اين جنگها را در كتاب خود آورده است . مهمترين نبرد شاه طهماسب با عبيد الله خان نبرد معروف جام ( 10 محرم 935 ه . ق ) بود كه درواقع بعد از جنگ مرو ، بزرگترين جنگ ميان ازبكان و صفويان محسوب مىشود و عبيد الله خان در اين نبرد از شاه صفوى شكست خورد . مىگويند كه او چهل تن از علماى معروف دينى ماوراء النهر را با خود آورده بود تا براى پيروزىاش دعا كنند . اما چون شكست خورد ، همگى آنان را به قتل رساند . « 3 » پس از منكوب كردن ازبكان ، شاه طهماسب خراسان را ترك كرد اما چند ماه پس از مراجعت شاه طهماسب از خراسان ، عبيد الله خان به مشهد حمله

--> ( 1 ) . ايران در روزگار شاه اسماعيل و شاه طهماسب صفوى ، ص 151 . ( 2 ) . عالم‌آراى شاه اسماعيل ، ص 440 . ( 3 ) . نك : عالم‌آراى عباسى ، ج 1 ، ص 56 و خلاصة التواريخ ، ج 1 ، ص 188 .